Od pnia do deszczułki, czyli jak produkuje się parkiet

 

Droga pomiędzy drzewem rosnącym w lesie a deszczułką parkietową jest długa i kręta. Wymaga wielu wysiłków, użycia licznych maszyn i urządzeń i niesie za sobą znaczne nakłady finansowe. Kupując i montując parkiet nie zawsze zastanawiamy się nad tymi działaniami, zazwyczaj liczy się tylko cena. Może więc warto przystanąć i zastanowić się, ile mozołu i pracy, a nade wszystko, ile drewna potrzeba, by wyprodukować element naszej posadzki drewnianej.

DESZCZUŁKI POSADZKOWE Z WPUSTAMI i/LUB WYPUSTAMI

Historia i wzornictwo

Proste, obrobione elementy posadzkowe w postaci desek, czy bali są powszechnie znane od wczesnego średniowiecza.Z drewna budowano wówczas zwykłe domy, wykonywano konstrukcję dachów, kładziono je na podłogi w zastępstwie zimnego kamienia.
W okresie renesansu zaczęto doceniać zalety, jakie mógł zaoferować surowiec drzewny, głównie łatwość obróbki, trwałość i wyciszenie pomieszczeń. Podłogi drewniane stwarzały również możliwość bogatego zdobnictwa, co znacznie wpływało na estetykę wnętrza i podnosiło prestiż właściciela. Wzory drewnianych posadzek były już lepiej obrobione i tworzyły wzór. najczęściej były to płyciny na bazie kwadratu lub prostokąta, rozdzielone elementami z innego gatunku drewna. One właśnie stały się podwaliną wspaniałych intarsjowanych tafli parkietowych, będących ozdobą luksusowych pałaców.
O historii i przemianach we wzornictwie tafli parkietowych pisaliśmy w poprzednim numerze "Profesjonalnego Parkietu".

W połowie XIX wieku, głównie za sprawą wynalezienia maszyny parowej, zaczęto drewno obrabiać mechanicznie. A to z kolei umożliwiło rozwój przemysłowej produkcji parkietów. Koniec XIX wieku przyniósł nowy, tańszy produkt podłogowy - klepkę parkietową, zwaną również deszczułką podłogową.

W Europie powstają fabryki produkujące parkiety. Rok 1840 , kiedy to rozwinęła się "Parkiety Hout", uważany jest za datę początkową fabrycznej produkcji parkietów we Francji.
W Rosji, ze względu na wolny dostęp do doskonałej jakości surowca, powstają jedne po drugich warsztaty przemysłowe. W latach 70-tych XIX wieku w St. Petersburgu działały trzy fabryki - fabryka Bielajewa, Mansbaksa oraz Matissena. Oprócz tego w 1877 roku rozpoczęła pracę "maszynowa fabryka" Simlera. W Moskwie w tym samym czasie pracowało osiem fabryk parkieciarskich, a z początkiem XX wieku stan ich powiększył się o pięć innych.
Wraz z rodzącym się przemysłem rozwijają się przyległe zawody parkieciarzy, producentów klejów, listwiarzy i stolarzy podłogowych.

Podłoga parkietowa

W produkcji parkietów przygotowuje się podstawy do tego, co zwane jest dzisiaj "parkietem angielskim", a co niegdyś zwano "podłogą wolną". Przy ułożeniu angielskim, deszczułki parkietowe o różnych, raczej dużych wymiarach, kładzie się jak cegłę, jednak nie przywiązuje się uwagi do harmonijnego mijania się elementów. Wzór ten był uważany za zbyt prosty i prymitywny, używano go więc bardzo rzadko.

Układ "cegiełka" Układ "angielski"

Dużym powodzeniem natomiast cieszył się droższy parkiet ułożony w" sposób węgierski". Deszczułki tej samej długości mające ścięte końce pod kątem 450 ułożone są jedna zadrugą w cegiełkę. Poprzez cięcia deszczułek tworzą się zygzaki idące przez całą podłogę.
Znana była także inna, równie pracochłonna i kosztowna wersja tego wzoru - ułożenie zaciętych deszczułek w jodełkę, co powodowało nie tylko piękną ornamentykę, ale i bogatą grę światła. Obecnie wzór ten nazywany jest jodełką francuską.

Układ "jodełka francuska"

Natomiast wzór jodełkowy ułożony z deszczułek o końcach prostych, stał się układem powszechnie stosowanym nie tylko w mieszkaniach, lecz i hotelach, restauracjach, szkołach, kościołach.

Układy jodełkowe
Układ jodełkowy parkietu - przykład

Popularnością cieszyła się również tzw. drabinka (pierwotna nazwa - "parkiet kapucyński"), gdzie wszystkie deszczułki układane poziomo są tej samej długości, natomiast elementy dzielące partie poziome mogą być innej długości i szerokości. Wzór ten bardzo rozpowszechnił się w szkołach i klasztorach.

Układ drabinka

Powszechne stają się również układy parkietu na bazie kwadratu - szachownica, przeplatanka lub kwadraty z mniejszymi elementami z innych gatunków drewna.
Wzory te są powszechnie stosowane do dzisiaj.

Układy parkietu na bazie kwadratu
Układy parkietu na bazie kwadratu - przykład
Układy parkietu na bazie kwadratu
Parkiet - przykład

CHARAKTERYSTYKA

Deszczułka posadzkowa lita z wpustami i/lub wypustami, zwana popularnie parkietem lub klepką parkietową jest produkowana ze struganego elementu drzewnego - fryza parkietowego.
Fryzy parkietowe wycinane są z tarcicy i suszone do minimum wymaganej wilgotności, a następnie obrabiane w obrabiarkach czterostronnych metodą strugania wyrównawczego, grubościowego oraz obróbki bocznej prostej lub profilowanej. Przy jej użyciu można nadawać obrabianym płaszczyznom odpowiednią gładkość oraz kształt powierzchni bocznych.

Maszyny do produkcji parkietu

Płaszczyzny deszczułek mają profilowane boki i czoła służące do łączenia z deszczułkami sąsiednimi.

Płaszczyzna deszczułki z piórami
  1. - płaszczyzna górna (licowa) - warstwa użytkowa
  2. - pióro czołowe
  3. - pióro boczne

Warstwa użytkowa - górna część deszczułki

Pióro (wypust) - to wysunięta część na bloku i czole deszczułki

Wpust - wycięcie na boku i czole deszczułki, do którego wkładany jest wypust (pióro) sąsiedniej deszczułki lub obce pióro

Obce pióro (wpustka) - element montażowy o prostokątnym przekroju przeznaczony do łączenia ze sobą elementów posadzkowych z wpustami

Deszczułki dzieli się wg profili w następujący sposób:

  • deszczułka z wpustem i piórem - na jednym boku i czole wpust, na drugim boku i czole pióro
  • deszczułka posadzkowa lewa - pióro czołowe znajduje się z lewej strony, a pióro boczne - od strony patrzącego
  • deszczułka posadzkowa prawa - pióro czołowe znajduje się z prawej strony, a pióro boczne - od strony patrzącego
  • deszczułka uniwersalna - na jednym boku pióro, na drugim boku i obu czołach wpust
  • deszczułka z czterostronnym wpustem -wpusty na bokach i czołach
Deszczułka posadzkowa lewa
Deszczułka posadzkowa prawa

NORMY

Przemysłowa, seryjna produkcja wymaga powtarzalności. W związku z tym, od II połowy XIX zaczęto wprowadzać normalizację dotyczącą wymiarów i klasyfikacji posadzek drewnianych.
Obecnie normą na parkiety obowiązującą w Polsce od 2004 roku jest norma PN-EN 13226:2004 "Podłogi drewniane - Elementy posadzkowe z wpustami i/lub wypustami".
Norma ta zawiera listę gatunków drewna europejskiego i egzotycznego najczęściej wykorzystywanych do produkcji posadzek drewnianych.
Norma wyjaśnia, że barwa drewna zależy głównie od jego gatunku, a każde drewno zmienia barwę po pewnym czasie ekspozycji na światło.

Wg normy wilgotność parkietu w czasie opuszczania zakładu producenta powinna się mieścić w granicach od 7% do 11%.

Norma dopuszcza wszystkie typy deszczułek i ich cechy geometryczne pod warunkiem, że ich wymiary rzeczywiste mieszczą się w zakresie wymiarów i dopuszczalnych odchyłek podanych w normie.
Wszystkie elementy powinny mieć cztery boki prostopadłe do powierzchni licowej lub ze skosem pod kątem 30. Krawędzie mogą być sfazowane, a na spodzie deszczułki mogą znajdować się rowki klejowe.

Norma dokładnie określa cechy wymiarowe deszczułek, m.in.:

  • grubość nad wpustem: t1 ≥ 35% całkowitej grubości t elementu,
  • grubość wpustu: t3 ≥ 22% całkowitej grubości  t elementu,
  • grubość części pod wypustem: t4 ≥ 22% całkowitej grubości t elementu,

Cechy wymiarowe deszczułek

Deszczułka typu 1

  1. Powierzchnia licowa elementu
  2. Skos a
  3. Rowki klejowe

Wg normy cechy wymiarowe deszczułek powinny umożliwiać co najmniej dwukrotną ich renowację, pod warunkiem, jeśli nie nastąpiło nadmierne zużycie podczas użytkowania lub jeśli renowacja nie wymaga usunięcia zbyt dużej ilości drewna.

Grubość
t
Długość
L
Szerokość
b
≥14 ≥250 ≥40

Zgodnie z tabelą, norma nie określa maksymalnych wymiarów elementów, w związku z tym norma ta odnosi się również do elementów wielkowymiarowych (desek podłogowych na pióro-wpust).
Norma dopuszcza odchyłki wymiarów deszczułek: na grubości i szerokości elementu ± 0,2 mm, na długości ± 0,5 mm.

Posadzka Parkietowa

Przykłady deformacji deszczułek
Przyklad deformacji deszczułki parkietowej

Nowa norma wprowadziła inną niż dotychczas klasyfikację. Wcześniej klasy drewna dzielona na klasy I, II i III (wg PN-89/D-94002) lub Natur, Gestreift i Rustikal (wg DIN 280).
Klasyfikacja wg PN-EN 13226 jest zbliżona do niemieckiej normy DIN 280 i jest obecnie określana graficznymi symbolami koła, trójkąta i kwadratu. Ponadto norma inaczej klasyfikuje elementy z drewna liściastego, a inaczej z drewna iglastego.
W klasyfikacji drewna liściastego występują odrębne cechy dla dębu, jesionu, klonu, buka i pozostałych gatunków liściastych.
Dodatkowo, w obrębie od ww. klasyfikacji, w normie występuje tzw. "klasa wolna" oparta na szczególnych zasadach wyboru, których cechy charakterystyczne określa sam producent. Załącznikiem do normy jest tablica B ułatwiająca opis wszystkich wymaganych cech deszczułek.
Deszczułki parkietowe, jako wyrób budowlany muszą posiadać odpowiednią dokumentację dopuszczającą do obrotu w budownictwie.
Dokumentację taką wystawia producent każdemu punktowi sprzedaży oraz na życzenie wykonawcy, inspektora nadzoru budowlanego, czy kierownika budowy.
Ponadto każde opakowanie parkietu w czasie opuszczania zakładu producenta powinno być oznakowane i zawierać m.in. nazwę producenta, dane dotyczące rodzaju materiału (gatunek materiału, nazwę handlową), oznaczenie klasy, wymiary elementu oraz powołanie się na odpowiednią normę.

SPOSÓB MONTAŻU

Deszczułki parkietowe klei się do podkładów lub mocuje na legary.
Klejenie, w zależności od wymiarów deszczułek i gatunku drewna, odbywa się za pomocą klejów dyspersyjnych, rozpuszczalnikowych czy poliuretanowych.
Deszczułki wielkowymiarowe (deski podłogowe) mocuje się do wypoziomowanych legarów, rozstawionych co 30-60 cm.

Sposób montażu parkietu
Układ posadzki drewnianej

Układ posadzki drewnianej może zmienić wygląd pomieszczenia - wydłużyć je, lub poszerzyć.
W długim i wąskim pomieszczeniu, takim jak na rysunkach powyżej, niektóre układy parkietu wymagają dodatkowych dylatacji wewnętrznych. Prawidłowymi i najbezpieczniejszymi układami parkietu, w tym przypadku, są wzory 3 i 4.

Tekst, którego Autorem jest Pani Małgorzata Kuczyńska-Cichocka, ukazał się piśmie Profesjonalny Parkiet Nr 1/51/2010

Tekst: Małgorzata Kuczyńska-Cichocka
Zdjęcia: Małgorzata Kuczyńska-Cichocka, Paweł Mezler


[ Powrót na górę strony ]